|
رویدادهای هنری ماه (فروردین ۴۰۵)
هنر مقاومت تداوم بازداشت و بلاتکلیفی سیما انبایی فریمانی با گذشت نزدیک به چهار هفته از بازداشت سیما انبایی فریمانی، بازیگر تئاتر و شاعر ۳۴ ساله اهل فریمان، وی همچنان در زندان وکیلآباد مشهد در وضعیت بلاتکلیفی به سر میبرد و از حقوق ابتدایی خود محروم است. او از فعالان مدنی فریمان و یک چهره شناخته شده فرهنگی این شهر است. سیما انبایی فریمانی به ویژه در ایجاد برنامههای فرهنگی برای جوانان و فعالیتهای اجتماعی محلی مشارکت داشته است. او از اسفند ۱۴۰۴ در زندان وکیلآباد مشهد به اتهام «لیدری اعتراضات فریمان» و «جاسوسی» و بدون دسترسی به وکیل یا تماس منظم با خانواده نگهداری میشود؛ وضعیتی که نهادهای حقوق بشری آن را نقض جدی حقوق متهم توصیف کردهاند. بازداشت او یکی از نمونههای قابلتوجه در موج دستگیری زنان فعال در ماههای پس از جنگ است. گزارشهای حقوق بشری نشان میدهد که در ماههای اخیر زنان فعال در حوزههای فرهنگی، اجتماعی و مدنی با اتهامات امنیتی با الگوی بازداشتهای ناگهانی و بدون دسترسی به وکیل روبرو بودهاند.
بیانیههای اعتراضی هنرمندان تئاتر در دوره جنگ در پی تشدید فضای امنیتی و فشارهای غیررسمی بر هنرمندان برای همراهی با روایت رسمی جنگ، چندین گروه و صنف تئاتری در هفتههای اخیر بیانیههای اعتراضی منتشر کردهاند. این بیانیهها که در شبکههای اجتماعی و کانالهای صنفی بازتاب یافته، تصویری از تلاش حکومت برای آلتدست کردن هنرمندان در جریان جنگ است. در این بیانیهها هنرمندان تئاتر گفتهاند از آنها خواسته شده در برنامههای «روحیه بخش» شرکت کنند یا در حمایت از سیاستهای رسمی جنگ موضع بگیرند و این درخواستها با «تذکرهای غیررسمی» همراه بوده است. برخی از این انجمنها و تشکلهای غیررسمی میگویند که هرگونه سکوت یا عدم همراهی، بهعنوان «موضعگیری منفی» تلقی شده و پیامدهای اداری و امنیتی داشته است. بخش دیگری از این بیانیهها به بازداشت هنرمندان و فعالان فرهنگی اشاره دارد و از نبود شفافیت در پروندهها و محدودیت دسترسی به وکیل انتقاد میکند. هنرمندان تاکید کردهاند که برخوردهای امنیتی با جامعه تئاتر، «فضای خلاقیت را مختل کرده» و «تئاتر را از نقش اجتماعی خود دور میکند». این بیانیهها فضای موجود را «خفقانآور» توصیف میکنند. موسیقی پخش کنسرت خواننده زن لبنانی در باغ فردوس پخش ویدیویی از کنسرت «جولیا پطرس»، خواننده زن لبنانی، در محوطه باغ فردوس تهران موجی از واکنشها و پرسشهای انتقادی را در شبکههای اجتماعی و میان فعالان فرهنگی برانگیخت. این اتفاق در حالی رخ داد که رژیم ایران خوانندگی زنان را ممنوع کرده، خوانندگان زن یا حتی نوازندگان زن را مورد پیگرد قرار میدهد. جالب اینجاست که باغ فردوس در ماههای گذشته محل برخوردهای امنیتی و سرکوبگرانه با تجمعات و اعتراضات زنان بوده است. علت تغییر رویه ناگهانی حکومت نزدیکی جولیا پطرس به حزبالله لبنان، گروه دستنشانده جمهوری اسلامی، است. حزبالله در برخی از مراسم یا کنسرتهایی که به عنوان «جشن مقاومت» برگزار میکند، از این خواننده لبنانی به عنوان ویترین بیرونی بهره میبرد. همچنین ترانه ها و برنامههای جولیا پطرس در شبکههای تلویزیونی و رسانههای نزدیک به حزبالله پخش میشود. با این حال خود او میگوید که به سیاست کاری ندارد و در باره «مقاومت، مبارزه و وطندوستی» میخواند.
گنجینههای ملی آسیبپذیری میراث تاریخی در حملات اخیر رضا صالحیامیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در گزارشی رسمی از آسیب گسترده به آثار تاریخی کشور در پی حملات اخیر خبر داد. به گفته او، حدود ۱۴۰ اثر تاریخی در ۲۰ استان دچار خسارت شدهاند و میزان این خسارات حدود ۷.۵ همت برآورد شده است. صالحیامیری اعلام کرد که تهران، اصفهان و چند استان دیگر بیشترین آسیب را دیدهاند و برخی بناهای شاخص مانند کاخ گلستان، چهلستون و بخشهایی از مجموعه سعدآباد نیز صدمه دیدهاند. او افزود که گزارش کامل خسارات به دولت ارائه شده و مکاتباتی با نهادهای بینالمللی از جمله یونسکو و ایکوموس انجام شده، هرچند واکنشها به طور عمده در حد «ابراز تاسف» بوده است. لازم به یادآوری است که جمهوری اسلامی سالهاست از پرداخت حق عضویت در یونسکو خودداری کرده است. وی تاکید کرد که مرمت اضطراری برخی آثار آغاز شده و پیگیریها برای تامین منابع مالی و جلب حمایتهای بینالمللی ادامه دارد. پیش از شروع جنگ، کارشناسان به طور مکرر هشدار داده بودند که بسیاری از بناهای تاریخی به دلیل زلزله، فرسایش، نشست زمین، آتشسوزی و رطوبت آسیبپذیر هستند و به فقدان برنامه جامع برای مدیریت بحران اشاره کرده بودند. حملات اخیر ابعاد این آسیبپذیری را آشکارتر و انتقادها را تشدید کرده است.
سینما
خانه سینما؛ تکرار وعدهها، غیبت راه حلها نشست مشترک صنوف سینمایی با مدیران خانه سینما بار دیگر نشان داد که مشکلات اصلی سینماگران همچنان بیپاسخ مانده است. در حالیکه وضعیت معیشتی، بیمه، بیکاری، رکود تولید و آسیبهای ناشی از قطعی اینترنت ماههاست صنف را تحت فشار گذاشته، گزارش همایون اسعدیان، مدیرعامل خانه سینما، بیشتر شامل شرح دیدارها، قولها و فعالیتهای نمادین بود تا ارائه راهحلهای عملی. وی بسیاری از ناکامیها و مشکلات را به شرایط جنگی ارجاع داد، در حالیکه بخش عمده مشکلات پیش از این شرایط هم وجود داشته و پیگیریها همچنان در سطح کلیات باقی مانده است. بخش قابلتوجهی از فعالیتها در گزارش ارائهشده توسط مدیرعامل خانه سینما، به شرکت در مراسم ترتیب داده شده توسط حکومت مانند بازدید از مناطق آسیبدیده یا تقدیر از امدادگران اختصاص داشت. این اقدامات هرچند دستمایه تبلیغات حکومت به نفع خود میشوند، اما هیچیک پاسخ مستقیم به بحران معیشتی و حرفهای سینماگران نیست. برخی گزارشها حاکی از آن است که در جلسات داخلی خانه سینما، انجمنهای هنری و نهادهای وابسته به وزارت ارشاد از هنرمندان خواسته شده که در «فضای جنگی» موضع همدلانه با دولت بگیرند. این درخواستها معمولا با عباراتی مانند «وظیفه ملی»، «حمایت از روحیه مردم» یا «حفظ انسجام» مطرح شده است. در نهایت، جلسهای که قرار بود نقشه راه ارائه دهد، بیشتر به تکرار مشکلات قدیمی و وعدههای مبهم انجامید؛ در حالی که اهالی سینما بیش از هر زمان دیگر به راهحلهای واقعی و فوری برای حل مشکلات صنفی و معیشتی خویش نیاز دارند.
فیلمهای تازه اصغر فرهادی و پگاه آهنگرانی در جشنواره کن برگزارکنندگان جشنواره فیلم کن روز پنجشنبه، ۲۰ فروردین اسامی فیلمهای پذیرفته شده در دوره سال ۲۰۲۶ این رویداد سینمایی معتبر دنیا را اعلام کردند و نام ساخته تازه اصغر فرهادی، کارگردان تقدیر شده ایرانی با نام «داستانهای موازی» در میان فیلمهای بخش مسابقه به چشم میخورد. این فیلم درام محصول مشترک فرانسه، آمریکا، ایتالیا و بلژیک و اقتباسی آزاد از فیلم «داستان کوتاه درباره عشق»، اثر «کریشتف کیشلوفسکی»، فیلمساز نامدار و فقید لهستانی است و در آن بازیگر سرشناس فرانسوی «ایزابل هوپر» نقش اصلی را ایفا میکند و چهرههایی چون «ویرژینی افیرا»، «ونسان کسل»، «پیر نینی» و «کاترین دونو» حضور دارند. اصغر فرهادی پیشتر با فیلمهایی چون «گذشته»، «فروشنده»، «همه میدانند» و «قهرمان» در جشنواره فیلم کن حاضر بود و جایزه بزرگ و بهترین فیلمنامه این جشنواره مهم را دریافت کرده است. از دیگر سینماگران ایرانی نام فیلم «تمرینهایی برای یک انقلاب» ساخته پگاه آهنگرانی در بخش نمایشهای ویژه اعلام شد. پگاه آهنگرانی که پیشتر به عنوان بازیگر در جریان رسمی سینمای ایران فعالیت میکرد پس از خروج از ایران با ساخت مستندهایی چون «من سعی میکنم فراموش نکنم» و «پدر» در جشنوارههای مهم حوزه مستند از جمله «ایدفا» هلند حاضر بوده است. «پارک چانووک»، فیلمساز اهل کره جنوبی، ریاست هیات داوران این دوره را برعهده خواهد داشت.
ادبیات
روایتی خشمگین از نظام اخلاقگرایانه ایرلند کتاب «سقوطکردگان: خشکشوییهای مگدالن و میراث سکوت ایرلند» Fallen: Magdalene Laundries and the Silence of Ireland نوشته «لوییز برانگان» Louise Brangan، پژوهشگر و دارای دکترا در حوزه جرمشناسی، تصویری هولناک و مستند از «خشکشوییهای مگدالن» ارائه میدهد؛ مؤسساتی که در بخش بزرگی از قرن بیستم دختران و زنان ایرلندی را بدون محاکمه، بدون دستمزد و تحت انضباطی خشن زندانی میکردند. این مراکز که توسط دولت تاسیس و توسط راهبهها اداره میشدند، در عمل به بزرگترین نهاد زندان زنان در ایرلند تبدیل شده بودند. برانگان با روایتهایی مانند داستان «آیلین» ۱۵ ساله که بدون جرم مشخص توسط اعضای یک سازمان مذهبی ربوده و به خشکشویی فرستاده شد، نشان میدهد چگونه زنان و دختران بهسادگی در این نظام اخلاقگرایانه گرفتار میشدند. بسیاری از آنان تنها بهدلیل «سرکشی»، «بیخانمانی» یا «طردشدگی» زندانی میشدند. کتاب همچنین به دیگر مؤسسات مشابه، مانند خانههای مادر و نوزاد اشاره میکند؛ جایی که هزاران زن و کودک در شرایطی غیرانسانی نگهداری شدند و بعدها گورهای جمعی نوزادان کشف شد. با وجود پرداخت میلیونها یورو غرامت توسط دولت ایرلند، بسیاری از بازماندگان میگویند که آسیبهای روانی این تجربه هرگز از زندگیشان پاک نخواهد شد.
(منابع: جنگ خبر، هنگاو، رادیوفردا، ایسنتاگرام، ایلنا، گاردین، تابناک)
منبع: نبرد خلق شماره ۵۰۱، سه شنبه یک اردیبهشت ۱۴۰۵ - ۲۱ آوریل ۲۰۲۶
|